Właściwości bursztynu bałtyckiego

Napisała 
Oceń ten artykuł
(57 głosów)
Bursztyn bałtycki (sukcynit) to kopalna żywica, która powstała w warunkach naturalnych przed 45 milionami lat. Mimo wielu procesów, jakim żywica podlegała zmieniając się w bursztyn, nadal pozostaje w stadium fosylizacji, tzn. procesów utleniania oraz polimeryzacji. Jako że proces ten trwa nadal, bursztyn stale się zmienia, można zatem przyjąć, że jest to "żyjący" kamień, a przy tym przyjazny człowiekowi. Nasi przodkowie interesowali się nim i wykorzystywali do swoich potrzeb już w XIII tysiącleciu p.n.e. Z tego okresu pochodzą, uznawane obecnie za najstarsze, proste rysunki drapieżników i dzikich koni wykonane z bursztynu, a odnalezione w Meindorf na terenie Niemiec oraz w Polsce w Siedlnicy.

Tak więc ten niezwykły kamień już od kilkunastu tysiącleci pozostaje stale w kręgu zainteresowań człowieka, który wykorzystywał go w rzemiośle i sztuce, wierząc także w jego właściwości magiczne i lecznicze. Obecnie bursztyn zdobi większość wytwarzanej w Polsce biżuterii srebrnej, eksportowanej na rynki całego świata.

  • Bursztyn jest lekki, jego gęstość jest porównywalna z gęstością wody morskiej i wynosi od 0,96 do 1,096 g/cm3. Stanowi to istotną zaletę użytkową, bowiem mogą być wykonywane i noszone okazałe ozdoby z bursztynu: naszyjniki, wisiory, kolczyki.
  • Bursztyn jako jedyny wśród żywic kopalnych zawiera 3-8% kwasu bursztynowego – substancji leczniczej o wielorakim działaniu; najwięcej jest jej w korze, czyli w jego powierzchniowej warstwie.
  • Bursztyn pływa w słonej wodzie, w słodkiej zaś w większości przypadków tonie. Pojawiając się w odległych wiekach na wzburzonych po sztormach falach chłodnych mórz Bałtyckiego i Północnego, zaciekawiał i sugerował tkwiącą w nim wyjątkową nadprzyrodzoną siłę. Bywa tak i dziś: w okresach chłodnych (marzec, listopad), kiedy temperatura wody wynosi około 4°C a jej gęstość jest największa, bursztyn pod wpływem falowania morza unosi się z dna a fale wyrzucają go na plażę.
  • Występuje w złożach: w okolicach Zatoki Gdańskiej, na Sambii i u nasady Helu (są to najbogatsze na świecie złoża bursztynu), jak również na Lubelszczyźnie w okolicach Lubartowa, na Polesiu Wołyńskim (zwany bursztynem ukraińskim) i Bitterfeldu (zwany bursztynem saksońskim). Zalega w złożach na głębokości od kilku do około 150 metrów (zobacz: Złoża bursztynu bałtyckiego)
  • Bursztyn surowy występuje w różnorodnych nieprzypadkowych formach (np. krople , sople, tzw. potoki) i bryłkach różnej wielkości, które są świadectwem jego powstawania i przemieszczania. (zobacz: Geneza bursztynu bałtyckiego)
  • Bursztyn charakteryzuje się wielką różnorodnością odmian barwnych: od najbardziej cenionej w dawnych wiekach barwy białej, poprzez wszystkie odcienie żółci i brązów do specyficznej czerwieni. Spotyka się również bursztyn o barwie niebieskawej, zielonkawej a nawet czarnej. Rozróżnia się pierwotne i wtórne barwy bursztynu. (zobacz: Odmiany bursztynu bałtyckiego)
  • Bursztyn często zawiera inkluzje organiczne: owady, pajęczaki, wije, drobne płazy, szczątki roślin, ziarna piasku oraz pęcherzyki gazów. Są one źródłem wiedzy o czasie, w którym bursztyn powstawał, zwierzętach żyjących w bliskości żywicującego drzewa lub aktywnych w okresach wycieku żywicy. Wyjątkową inkluzję stanowi w bryłce naturalnego bursztynu bałtyckiego okaz jaszczurki zwany "Jaszczurką Gierłowskiej", znajdujący się w zbiorach Muzeum Bursztynu w Gdańsku.
  • Wartość bursztynu zależy generalnie od wielkości bryłek, ale decydujące znaczenie ma zasada – znana już w odległych wiekach bursztynnikom, którzy wiedli spory o zakup surowca – mówiąca, że "bryły równe sobie ciężarem nie mają jednakowej ceny, która zależy od czystości, przezroczystości, rzadkości, szlachetności kolorów"(J. Grabowska).
  • Bryłki bursztynu są cieplejsze od innych kamieni, a potarte przyciągają drobinki suchej trawy i drobne skrawki papieru, bowiem bursztyn ma zdolność do uzyskiwania wskutek takiego zabiegu ładunku elektrycznego. Ładuje się ujemnie – korzystnie dla człowieka.
  • Przewodnictwo cieplne i elektryczne bursztynu jest niskie i izotropowe, tj. jednakowe we wszystkich kierunkach.
  • Podpalone bryłki bursztynu palą się, płonąc żółtym, jasnym płomieniem, roztaczając przy tym żywiczną, przyjemną woń. Pliniusz pisał: "Wiórki bursztynowe zanurzone w oliwie palą się jaśniej niż włókno lnu, a także dłużej".
  • Bursztyn jest bardzo niejednorodny pod względem składu chemicznego.
    Tworzą go:
    C (węgiel) – od 61 do 81%
    H (wodór) – od 8,5 do 11%
    O (tlen) – około 15%
    S (siarka) – około 0,5% jako składnik wtórny może występować w ilości do kilku procent.
    Bursztyn zawiera także inne pierwiastki śladowe i minerały.
  • Bursztyn nie daje się całkowicie sprowadzić do roztworu. Rozpuszcza się częściowo w niektórych związkach organicznych w: metanolu w 20-15%, eterze w 18-23%, chloroformie w 20,6%, benzenie w 21%, terpentynie w 25%.
  • Twardość bursztynu w skali Mohsa wynosi od 2 do 3, a jego mikrotwardość kształtuje się w zakresie od 19,9 do 29 kg/mm2. Uzależniona jest ona od odmian; i tak: kościany to 19,9 kg/mm2, przezroczysty – 26,2 kg/mm2, zwietrzały – 27 kg/mm2. Wahania stopnia mikrotwardości w jednej bryłce bywają rzędu nawet ± 5 kg/mm2.
  • Wewnętrzna struktura bursztynu jest różnorodna, głównie porowata lub pienista, ale bywa i lita. Porowata i pienista składa się z pęcherzyków gazu, których liczba i rozmieszczenie w bryłce ma wpływ na stopień przezroczystości i zabarwienie bursztynu, ale nie tylko, co wykazały najnowsze badania jego struktury. Ciekawostką jest odkrycie w bryłkach przezroczystego bursztynu budowy o bardzo cieniutkich warstwach. Jak również fazy krystalicznej w bursztynie – odkryte kryształy mają zróżnicowany pokrój: tabliczkowy, pręcikowy lub powyginanych kryształów włóknistych i "występują wewnątrz pęcherzyków gazu podobnie jak szczotki kwarcu w owalnych geodach" (B. Kosmowska-Ceranowicz).
  • Bursztyn cechuje charakterystyczny muszlowy przełam.
  • Zarysowanie powierzchni bursztynu powoduje powstanie jasnej rysy i drobnych okruszków.
  • Bursztyn podlega procesom wietrzenia, które przebiegają zarówno w osadzie, jak i poza osadem po wydobyciu bursztynu. W przeszłości w celu zabezpieczenia surowca bursztynowego przed wietrzeniem przechowywano go w solankach. Obecnie stosuje się zabezpieczające preparaty z wosków syntetycznych, nasycanie żywicą damarową lub kalafonią bursztynową w roztworach z terpentyną balsamiczną.
  • Bursztyn zmienia się także głównie wskutek działania światła. Początkowo powierzchnia materiału ciemnieje, traci on na swej świetlistości i przejrzystości. W miarę wydłużania czasu ekspozycji powierzchnia staje się chropowata. Kolejny etap to pojawienie się drobnych spękań oraz łusek odłupujących się nawet przy lekkich poruszeniach i utrata tej warstwy.
  • Z bursztynu poddanego suchej destylacji, bez dostępu powietrza w ogrzewanych retortach, otrzymujemy: kwas bursztynowy, olej i kalafonię, które mają zastosowanie w lecznictwie oraz jako wysokiej klasy impregnaty, składniki lakierów i werniksów.
  • Bursztyn łatwo poddaje się obróbce: możliwe jest jego szlifowanie, cięcie, rzeźbienie, wykonywanie grawerunków, intaglio oraz kamei.
  • Bursztyn gotowany w oleju roślinnym (migdałowym lub rzepakowym) mięknie i można go wtedy giąć.
  • Gwałtownie podgrzany bursztyn pęka. Temperatura mięknięcia bursztynu to około 150°C , a topnienia – około 300°C.
  • Bursztyn barwi się przy pomocy substancji naturalnych, takich jak wyciąg z rośliny Anchusa tinctoria, morska purpura i kozi tłuszcz – co odnotował już Pliniusz Starszy – oraz z wykorzystaniem barwników syntetycznych.
  • Współcześnie wykorzystywany w jubilerstwie bursztyn bardzo często jest poprawiany. Poprawianie to proces przeprowadzany w autoklawach wypełnionych gazem obojętnym pod wysokim ciśnieniem: klarowania, utwardzania oraz zmiany koloru. W procesie tym istnieje możliwość uzyskania: całkowitej przejrzystości bryłek, całkowitego zespolenia warstwowych kawałków bursztynu, produkcji falsyfikatów inkluzji w bursztynie (miedzy dwiema częściami bryłki umieszcza się owady, piórka, muszelki oraz fragmenty roślin; po procesie bryłka nie ma śladu świadczącego o jej sklejaniu), powierzchniowego barwienia, ujednolicania pod względem koloru.
  • Możliwe jest także prasowanie bursztynu, które polega na zespoleniu drobnego bursztynu, a nawet proszku bursztynowego w większe kawałki pod ciśnieniem. Powstaje materiał bursztynowy o strukturze zależnej od stosowanej technologii. W XIX wieku opatentowano metody prasowania bursztynu i nazwano je od nazwisk twórców: metodą Spillera oraz metodą Trebitscha. Dzisiaj postęp techniczny i technologiczny pozwala na uzyskanie wyrobów z bursztynu prasowanego, które bardzo trudno odróżnić od wyrobów wykonanych z naturalnych bryłek bursztynu.
  • Według opracowań gemmologiczno-jubilerskich bursztyn cechuje połysk tłusty, woskowy. Bursztyn po procesach poprawiania ma połysk szklisty.
  • Współczynnik załamania światła w bursztynie to 1,539 – 1,542. Dla porównania: dla szkła, z którego wykonywano pierwsze imitacje bursztynu, współczynnik ten wynosi 1,420 – 1,960.
  • Badania i identyfikacja bursztynu są trudne, bowiem nie daje się on całkowicie rozpuścić w żadnym ze znanych obecnie rozpuszczalników. Skuteczna i pewna jest spektroskopia absorpcyjna w podczerwieni IR, gdzie wyznacznikiem diagnostycznym jest charakterystyczny odcinek krzywej zwany ramieniem bałtyckim, który tworzy się w przedziale pasm 1200-1260 cm -1.
  • Bursztyn naturalny – nie poddany żadnym zabiegom, jedynie oszlifowany z kory i wypolerowany – żyje, bo wciąż trwa proces jego wewnętrznych przemian i w korzystny sposób służy człowiekowi.

Osobiście jestem przekonana, że jest to kamień, który przynosi szczęście. Wspomaga i wzmacnia pozytywną energię. Stabilizuje i odbudowuje zakłócone pracą wszechobecnych komputerów i komórek naturalne pole elektrostatyczne.

Bursztyn jest niezwykły i tajemniczy. Ale jest również fascynujący i piękny w tym, że pozwala nam się nim cieszyć i odkrywać swoje tajemnice.

Bibliografia:

1. E.Krzemińska, W. Krzemiński – W bursztynowej pułapce. Muzeum Przyrodnicze Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN Kraków 1993.
2. W. Gierłowski – Konserwacja bursztynu - aktualne problemy. Gdańsk 2000
3. B.Kosmowska-Ceranowicz – Bursztyn i inne żywice kopalne świata. Bursztyn bałtycki. Polski Jubiler Nr. 3(14) 2001
4. G. Gierłowska Uroda bursztynu. Gdańsk 2004
5. G. Gierłowska O dawnych kolekcjach bursztynu i gdańskiej jaszczurce. Wydawnictwo Bursztynowa Hossa Zalesie /Gdańsk 2005
6. B. Kosmowska Ceranowicz Bursztynowe mikroświaty. ACADEMIA nr 1(5)2006

 

Gabriela Gierłowska

Jest związana z bursztynem już od ponad trzydziestu lat. W tym czasie prowadziła własną pracownię bursztynnictwa i swoje wyroby prezentowała na licznych wystawach w kraju i zagranicą. Staranność i uwaga, którą zwykła przejawiać we wszystkim co robi, pozwoliła jej dostrzec w bryłce bursztynu jaszczurkę. Ten wyjątkowy okaz inkluzji w bursztynie bałtyckim obecnie znajduje się w Muzeum Bursztynu w Gdańsku i określany jest "Jaszczurką Gierłowskiej".
Od wielu już lat pisze artykuły do czasopism fachowych o bursztynie. Jest autorką popularnych, bogato ilustrowanych zdjęciami swojego autorstwa książeczek o bursztynie oraz książki "O dawnych kolekcjach bursztynu i gdańskiej jaszczurce".
Jest rzeczoznawcą Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników, rzeczoznawcą Inspekcji Handlowej, Izby Skarbowej oraz biegłym sądowym w zakresie bursztynnictwa.
Aktualnie interesuje się problemem imitacji bursztynu bałtyckiego. Prawdopodobnie posiada największą kolekcję imitacji bursztynu w Polsce.

Email Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

2 komentarzy

  • Link do komentarza Janusz czwartek, 06 czerwca 2013 01:49 napisane przez Janusz

    To juz pewnie z 15 jaszczurka w bursztynie baltyckim. Wazny jest stan zachowania. Prosze o zdjecie I wiecej info na ambersafari@gmail.com pewnie moge zasugerowac kilka rozwiazan.

  • Link do komentarza bursztynowa środa, 05 czerwca 2013 18:52 napisane przez bursztynowa

    Znalazlam bursztyn z niewielka jaszczurka w srodku (jaszczurka ma ok. 5 cm, bursztyn jest plaski ma 10 na 6cm) ile jest wart i gdzie moge go sprzedac?

Skomentuj

Ceny bursztynu

Orientacyjne ceny bursztynu bałtyckiego (surowca)

ceny-bursztynu

Katalog Firm

AMBER APPLE
25 lat tradycji na rynku złotniczym sytuuje firmę Amber Apple w czołówce firm europejskich zajmujących się produkcją wyrobów ze srebra i bursztynu.
Amber Gems Maria Zawadzka
Juz od 17 lat firma odkrywa sekrety bursztynu, którego wyjątkowe piękno łączy ze srebrem, turkusem oraz innymi kamieniami.
Nac Amber
NAC Amber to różnorodność form oprawy bursztynu, od minimalizmu, przez klasyczne inspiracje po bogactwo opraw.

Reklama