Stanowiska archeologiczne na bursztynowym szlaku

Wieś na trasie Gdańsk–Elbląg to neolityczne centrum przetwórstwa bursztynu, które funkcjonowało w delcie Wisły już ponad 4 000 lat temu. Ówcześnie znajdowało się u ujścia jednej z jej odnóg na podtapianym brzegu morza, dziś leży w głębi lądu. Od lat 70. XX wieku prowadzone są tu badania archeologiczne, które pozwoliły na rozpoznanie tego miejsca jako ważnego centrum obróbki bursztynu już w epoce kamienia łupanego. Na zalewanych przez morze brzegach osadzały się bryły bursztynu, które od wiosny do jesieni zbierali i przetwarzali ówcześni rzemieślnicy z Wysoczyzny Elbląskiej. Obliczenia wskazują, że na powierzchni ok. 1 km² funkcjonowało tu około 900 pracowni bursztyniarskich – mamy więc do czynienia z najstarszym i największym znanym nauce ośrodkiem przetwórstwa bursztynu na świecie. Bursztyn z Niedźwiedziówki docierał najpierw w okolice Sandomierza, stamtąd wskutek handlu wymiennego wędrował dalej na tereny środkowej i południowej Europy. Dokładnie takie same ozdoby jak w Niedźwiedziówce odnaleziono w grobach królewskich kultury mykeńskiej (1600-1100 r. p.n.e.), której najsłynniejszym władcą był Agamemnon – legendarny uczestnik wojny trojańskiej. Badania prowadzone są co roku w lipcu, wtedy też można odwiedzić to najstarsze stanowisko archeologiczne związane z bursztynem.

Kopalnia Bursztynu w Możdżanowie
Jedno z najstarszych miejsc w nowożytnej historii wydobycia bursztynu znajduje się w Możdżanowie, wsi położonej 20 km na północny zachód od Słupska. W 1780 roku mieszkający w Słupsku Żyd Joseph Liepman za 50 talarów rocznie wydzierżawił od króla pruskiego prawo do poszukiwania i wydobycia bursztynu. W Możdżanowie, gdzie znajdują się co najmniej dwie kry glacjalne, czyli wielkie fragmenty paleogeńskich osadów bursztynonośnych przeniesionych przez lodowiec, założył kopalnię. XVIII-wieczne przekazy informują nas, że Liepman zatrudniał aż 100 pracowników. W kilka lat po otwarciu doszło do zalania kopalni i jej zamknięcia. W sumie udało się wydobyć 5 ton bursztynu, co stanowiło ogromną fortunę. Dziś złoża w Możdżanowie szacuje się na 20 ton. Po terenie dawnej kopalni oprowadza Narcyz Kalski.