plzh-CNenetdelvltnorues

Wydany w maju br. roku podręcznik projektowania i wytwarzania biżuterii oraz małych form rzeźbiarskich dla amatorów, studentów i profesjonalistów uchodzi za najbardziej wszechstronne instruktażowo opracowanie tego typu w języku polskim.

Wystarczą palce jednej ręki, by wymienić polskojęzyczne podręczniki popularyzujące złotnictwo i jednocześnie będące dobrymi poradnikami warsztatowymi pozwalającymi czytelnikowi swobodnie poruszać się w mikrokosmosie pracowni złotniczej. Dodatkowo część z nich to pozycje zawierające wiele błędów, nieprofesjonalne lub będące kompilacją obcojęzycznych publikacji. To zdecydowanie za mało, jak na liczącą przeszło tysiąc lat historię sztuki złotniczej w Polsce. Jest wielce prawdopodobne, że brak takiego podręcznika w przeszłości wynikał ze średniowiecznych obyczajów braci złotniczej niechętnej dzieleniu się tajemnym i jednocześnie intratnym fachem z pozostającymi poza cechem partaczami (lub jeszcze zabawniej: przeszkodnikami). Skutkiem tego jako jedyny kraj w Europie Środkowej pozostaliśmy bez porządnej literatury tematu.

Trudu nadrobienia tego wstydliwego niedoboru podjął się plastyk Andrzej Bandkowski, złotnik, artysta z blisko czterdziestoletnią praktyką warsztatową. Warto pamiętać, że złotnictwo to dziedzina wymagająca wielkiej erudycji, a jednocześnie to najbardziej rozbudowane instrumentarium warsztatowe wśród wszystkich sztuk plastycznych. Realizacja nawet najprostszego przedmiotu wymaga od twórcy – oprócz zdolności projektowych – wiedzy z metaloznawstwa, mechaniki, chemii, gemmologii, znajomości i obróbki tworzyw organicznych i itd.

Wszystko to znajdziemy w książce Bandkowskiego: od rad, jak urządzić warsztat i zachować bezpieczeństwo i higienę pracy, po realizacje autora wraz z krótkimi opisami wykonania każdego z przedmiotów. W kolejnych rozdziałach autor wprowadza nas w fascynujący świat metali szlachetnych i nieszlachetnych tworzyw organicznych i kamieni szlachetnych. Znajdziemy tam również kompendium wiedzy na temat probiernictwa, chemii i rachunkowości złotniczej. Kolejne części podręcznika to szczegółowo opisane podstawowe techniki złotnicze: od tak zwanej bezwiórowej obróbki metalu, jak kucie i  tłoczenie, drekowanie itd., po obróbkę wiórową i podstawową technikę złotniczą, jaką jest lutowanie twarde. Kolejno autor radzi, w jaki sposób wykonać podstawowe elementy biżuterii: rurkę, kulę, zawiasy, szynę itd. Wszystkie czynności są ilustrowane rysunkami i dokumentowane fotograficznie. Następnie zapoznaje nas z problematyką coraz bardziej zaawansowanych technik złotniczych, takich jak grawerowanie, emalia ogniowa i syntetyczna, po tajemniczo brzmiące dalekowschodnie techniki: mokume-gane, shakudo, shibushi i keum-boo.

Wreszcie Bandkowski wprowadza nas w arkana sztuki jubilerskiej, czyli tej części złotnictwa, która zajmuje się oprawą kamieni jubilerskich w kruszce. I to, co w tym podręczniku najcenniejsze: obszerny rozdział o odlewnictwie artystycznym. Mam olbrzymią satysfakcję, bowiem ćwierć wieku wcześniej wprowadzałem Andrzeja w tajniki tej technologii „raczkującej” wtedy w Polsce. Obecnie blisko 90% biżuterii na rynku to biżuteria odlewana metodą traconego wosku. Często posługują się nią także artyści złotnicy pracujący metodami rękodzielniczymi. W żadnym wcześniej wydanym podręczniku nie znajdziemy tak szczegółowego opisu kolejnych faz tego procesu. Od ręcznego wykonywania modelu w twardym wosku celem odlania go w metalu, po wykonanie go w metalu i zaformowanie gotowego modelu w gumie lub silikonie. Dalej poznajemy kolejne fazy procesu: powielanie woskowych modeli z użyciem woskownika, lutowanie choinki itd. aż do odlania jej w dowolnym stopie. Trzy końcowe rozdziały poświęcone są obróbce końcowej, konserwacji i naprawom oraz wybranym realizacjom autora, które służą do przedstawienia kolejnych faz wykonywanego przedmiotu od projektu do gotowego produktu.

Obecnie jesteśmy świadkami odejścia kolejnego rzemiosła w niebyt, warsztaty złotnicze błyskawicznie znikają z pejzażu miast i miasteczek. Oczywiście jest wiele przyczyn tego zjawiska. Pierwsze to postępująca globalizacja i rozwój centrów handlowych, gdzie znajdziemy stoiska sprzedające gotową biżuterię produkowaną masowo, wręcz przemysłowo w krajach o niskich kosztach robocizny. Po wtóre: uważam, że głównym powodem jest polski odbiorca niewymagający, o niskich potrzebach estetycznych, dla którego jedynym kryterium wyboru jest ocena: świeci się i do tego tanio – kupuję!

Mam nadzieję, że złotnictwo to najszlachetniejsze z rzemiosł artystycznych przetrwa w innej formule w plastycznych pracowniach złotniczych. Nawet mistrzowie, artyści średniego i starszego pokolenia znajdą w książce Biżuteria artystyczna… wiele ciekawych informacji. Dla początkujących podręcznik Andrzeja Bandkowskiego stanie się rzetelnym przewodnikiem wprowadzającym w wielowątkowy, nowy świat fascynującej przygody, jaką jest biżuteria.

                                                                                                                                      

Andrzej Bandkowski „Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania”
wydawca: BAS Pracownia Autorska        
459 stron, 621 ilustracji, 122 rysunki
cena: 240 zł